احمد على سپهر ( مورخ الدوله )

494

ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )

اعتراف مينمايند كه اين ترتيب موقتى بوده و حتى القوه سعى و اهتمام خواهند داشت از هر چيزى كه مخالف استقلال و تماميت ارضى ايران و مداخله در امور داخلهء مملكت باشد احتراز جويند و قشون انگليس بمحض اينكه اوضاع اجازه دهد و در هر صورت در ختم جنگ احضار خواهد شد . » 26 جمادى الاولى 1336 - 10 مارس 1918 مسيو براوين وزيرمختار دولت بلشويك روسيه شرح ذيل را بضميمهء دو تلگراف و اصل از انزلى به جرائد پايتخت ارسال داشت : « اينكه من راضى نشدم عدهء از گارد احمر قشون دولت جمهورى روس بتهران بيايد فقط بنا به خواهش عدهء از وطن‌پرستان ايرانى بود كه من كاملا به صميميت آنها اطمينان دارم كه وطن خودشان را دوست دارند . براوين از انزلى - اتر - سودابه مسيو براوين . كميتهء انقلابى فرونت ايران بشما حكم مىكند سفارت روس را فورا به مسيو براوين تحويل دهيد اگر به حكم شوراى كميسرهاى ملى و به حكم اين تلگراف اطاعت ننمائيد مجبوريم اقدامات جدى كنيم . چلاپين از انزلى مسيو براوين ، به اين زودى در رشت و انزلى و ساير نقاط ايران كه مأمورين اطاعت به كميته‌هاى ملى نكنند عوض خواهند شد و اين‌كه اتر و بستگانش اطاعت نميكنند و ضديت دارند راپورت داده مىشود به مركز انقلابى نظامى بادكوبه . چلاپين » 5 جمادى الاخره 1336 - 27 حوت 1296 - 18 مارس 1918 امروز وزارت امور خارجه مراسلهء زير را در جواب يادداشت سفارت انگليس ارسال داشت : « در ضمن اظهار امتنان از تجديد اطمينان اولياى دولت اعليحضرت پادشاه انگلستان در رعايت استقلال ايران اشعار ميدارد كه اولياى دولت عليه هميشه در حفظ بيطرفى ساعى بوده و وخامتى را كه از حضور قشون اجنبى متصور بوده پيش‌بينى كرده‌اند و به همين جهت از ابتداى جنگ براى وقايهء بيطرفى و جلوگيرى از مصائب وارده بايران احضار قشون روس را تقاضا نمودند ولى متأسفانه با اين نظريه دولت ايران كه متضمن منافع دولتين روس و انگليس هم بود موافقت به عمل نيامد و از نتيجه عمليات تجاوزكارانه دول متخاصمه حوادث 1915 اتفاق افتاد . اولياء دولت عليه اميدوار بودند پس از رجعت قشون روس كه اول دفعه به نقض بيطرفى ايران مبادرت كرده بود مىتوانند بيطرفى ايران را محفوظ دارند ولى نظاميان انگليس بر خلاف مواعيد مصرحهء قطعيهء اولياى آن دولت دائر باستقلال و بيطرفى ايران همان تجاوزات و مداخلات را تعقيب و اينك نيز سفارت اعليحضرت پادشاه انگلستان تصميم اعزام قواى جديد را به اين مملكت اطلاع ميدهند . نظر باينكه اين تجاوزات و تقاضاى شناختن قواى مسمى به پليس جنوب كه در واقع قواى خارجى بشمار ميآيد تا ختم جنگ مصائب چندين سالهء ايران را تجديد و استقلال و بيطرفى اين مملكت را تهديد مينمايد اولياى دولت عليه باينگونه اقدامات قويا پرتست نموده توجه اولياى دولت انگلستان را بنتايج وخيمهء اين تصميمات جلب و هرچه زودتر احضار قواى انگليس را ميخواهند . در موضوع ساير مسائل مطروحه بين دولتين از موافقت دولت انگليس راجع بابطال شناسائى قرارداد 1907 از طرف دولت ايران از حالا و همچنين راجع به تجديد نظر در تعرفهء گمركى اظهار تشكر مىشود ولى در موضوع صاحب‌منصبان خارجه براى تشكيل قواى متحد الشكل در تمام مملكت كه مليت آنها را موكول به تصميم دولتين نموده‌اند اولياى دولت ايران اين شرط را ناقض حقى ميدانند كه با ابطال شناسائى اثرات اولتيماتوم 1911 دارا هستند اينكه مشاركت ايران را در كنفرانس صلح بشراكت ساير دول بيطرف موكول نموده‌اند با مصائب و خساراتى كه از عمليات نظامى دول متخاصمه به اين مملكت وارد آمده اولياى دولت عليه نميتوانند ايران را در رديف ساير دول بيطرف قرار دهند به اين جهت خود را در شركت به كنفرانس محق دانسته انتظار دارند مشاركت ايران موكول به اين شرط نباشد . در مسئله واقعهء ويس قونسولگرى و رئيس بانك شاهنشاهى مقيمين رشت اولياى دولت عليه با اظهار تأسف از بروز اين واقعه به اين نكته اشارت مىبرند كه مسئوليت حقيقى اين اتفاق ناگوار را متوجه به نظاميان انگليس ميدانند كه در حال بيطرفى ايران نواب سليمان ميرزا و همراهان او را دستگير نمودند . در موضوع مساعدت مالى اولياى دولت ايران اظهار امتنان مينمايند از اينكه خواسته‌اند وجوهى كه حقا عايد دولت ايران ميگردد از طرف بانك شاهنشاهى بوزارت ماليه پرداخته شود . » 14 جمادى الاخره 1336 - 6 حمل 1297 - 27 مارس 1918 بمناسبت عيد نوروز تلگراف ذيل از طرف امپراطور آلمان به سلطان احمد شاه قاجار مخابره گرديد :